Skocz do zawartości




Zdjęcie

reinterpretacja mitów antycznych


  • Zaloguj się, aby dodać odpowiedź
7 odpowiedzi w tym temacie

Katalogi.pl

Katalogi.pl
  • Bywalec

#1 Sienczek

Sienczek

    1

  • Members
  • PipPip
  • 17 postów

Napisano 28 wrzesień 2004 - 18:38

Potrzebuje jakies informacje na taki temat: Literackie i artystyczne reinterpretacje mitów antycznych. Scharakteryzuj sposoby funkcjonowania tego zjawiska na wybranych przykładach. To na maturkę

#2 kgr

kgr

    1

  • Members
  • Pip
  • 2 postów

Napisano 28 wrzesień 2004 - 20:39

Literackie reinterpretacje mitów antycznych. Scharakteryzuj sposoby i cele tego literackiego zjawiska.


Poprawiona praca!

Praca została poprawiona przez nauczyciela i jest wolna od błędów.

Zobacz poprawioną pracę!
Mity należą do opowieści związanych z wierzeniami religijnymi starożytnych Greków i Rzymian, objaśniają prawa rządzące światem, naturą i społeczeństwem, odpowiadają na podstawowe pytania dotyczące celu życia, a także ukazują nadprzyrodzone pochodzenie bogów. Mity były od początku kultury pisanej wykorzystywane w literaturze i w nauce. Naukowo opracowane zbiory mitów otrzymały nazwę mitologii. Mitologie wielu kultur również odległych geograficznie zawierają wiele wspólnych lub podobnych motywów, zwłaszcza metafor i symboli.
Z tematu wynika, że moim zadaniem będzie ponowne odczytanie lub skomentowanie mitów antycznych pojawiających się w literaturze. Ze względu na charakter mitów dzielimy je na kosmogeniczne czyli takie, które zawierają wizję początków świata, teogoniczne ilustrujące losy wybranych bogów, genealogiczne opowiadające o rodach i antropogeniczne, które dotyczą człowieka. Mitologia grecka i rzymska nawet dla człowieka XXI wieku jest niewyczerpalną skarbnicą wątków, tematów, pomysłów, wzorów, postaw. W dalszym ciągu inspiruje, zachwyca i wzbudza ciekawość.

Literatura i malarstwo to dziedziny, które bardzo często odwołują się do mitologii. Chciałbym zaprezentować następujące teksty podejmujące się reinterpretacji mitów antycznych.

Rozpocznę od mitu „Historia wojny trojańskiej”. Wszystko zaczęło się od skarg matki Ziemi na to, że musi dźwigać na sobie zbyt dużą ludzkość. Zeus wymyślił prosty sposób na rozwiązanie jej demograficznego problemu i postanowił prowokować ludzi do wojny. Uznał, że bardzo dobrym pretekstem będzie piękna Helena i w tym celu na wesele boginki morskiej Tetydy i Peleusa wysłał boginię niezgody Eris. Jej jabłko z napisem dla najpiękniejszej wywołało wielkie zamieszanie, dlatego na sędziego powołano Parysa. Uległ on namowom Afrodyty, która obiecała mu najpiękniejszą kobietę Helenę. Porwał ją z Grecji, wkrótce u bram Troi pojawiły się wojska greckie pod wodzą Agamemnona. Wybuchła dziesięcioletnia wojna w wyniku której Troja została zniszczona, tysiące ludzi zabitych, a Helena z powrotem wróciła do męża.
Pierwszej reinterpretacji tego mitu podjął się Homer w „Iliadzie”. W XXIV księgach przedstawił przebieg ostatnich czterdziestu dziewięciu dni dziesięcioletniej wojny trojańskiej. „Iliada” obejmuje takie wydarzenie jak wybuch zarazy w obozie Greków, pojedynek Parysa z Menelaosem, pożegnanie Hektora z Andromachą, pojedynek Hektora z Patroklosem, pojedynek Achillesa z Hektorem, pogrzeb Hektora, zdobycie Troi za pomocą „konia trojańskiego”.

Homer wykorzystał mit do stworzenia epopei z wszystkowiedzącym narratorem, z inwokacją. Wprowadził do epopei dwie płaszczyzny fabularne – świat ludzi i świat boski, w którym dzieją się rzeczy nadprzyrodzone ponieważ mają one charakter mitologiczny.
Druga epopeja Homera wykorzystuje mit o tułaczce Odyseusza, przez dwadzieścia lat powracającego do Itaki. Homer wykorzystuje takie wydarzenia jak niewolę u nimfy Kalipso, spotkanie z czarodziejką Kirke, walkę z cyklopem Polifemem, spotkanie z syrenami czy spotkanie z Tejrezjaszem w podziemiach. Mit ten wprowadził do języka takie związki frazeologiczne jak: wierna jak Penelopa; znaleźć się między Scyllą a Charybdą, stajnia Augiasza.

Sądzę, że celem reinterpretacji w przypadku tych dwóch eposów jest utrwalenie mitów w formie epiki, obydwa teksty bowiem są pisane heksametrem. Nie wiadomo, czy Homer spodziewał się wielkiej popularności, ale faktem jest, że popularność zdobył nie tylko on, ale także jego dzieła, które są „filarami” literatury europejskiej.

Do Homera bezpośrednio, a do mitu pośrednio nawiązuje Jan Lechoń w wierszu pod tytułem „Iliada”. Szczególnie bliskie są poecie losy Troi, dlatego podmiot liryczny zwraca się do czytelnika marzącego o wydarzeniach na miarę Homera. Jego zdaniem czasy wojenne mają wymiar homerycki. Pojawia się tutaj Priam, który w czasie wojny przyjął postawę niewidomego żebraka śpiewającego Warszawiankę i opłakującego syna Hektora, który zginął nie w Troi, lecz w czasie kampanii wrześniowej. Wiersz jest pełen nadziei, ponieważ poeta wierzy w sprawiedliwość i wolność dlatego kończy go słowami: „Ja dawno już mówiłem, Kasandra się myli”. Utwór ten podejmuje motyw zagłady miasta. Reinterpretacja rozwinęła ten motyw, uaktualniła go, bowiem zagłada miasta odbywała się na oczach poety w czasie okupacji.

Współczesny poeta Zbigniew Herbert dokonał reinterpretacji kilku mitów z tego względu, że kultura śródziemnomorska była mu bardzo bliska. W wierszu pt. „Nike która się waha” odwołuje się do mitu o bogini zwycięstwa. Bogini przenosi się na pole bitwy w czasie Drugiej Wojny Światowej i zastanawia się czy podejść do młodzieńca idącego koleiną, któremu następnego dnia pisana jest śmierć. Wie, że jej najmniejszy gest jest zapowiedzią zwycięstwa, dlatego żołnierz mógłby jutro uciec z pola bitwy. W końcu postanawia, że zostanie w takiej pozycji do jakiej przyzwyczaili ją rzeźbiarze, bo wie, że jutro i tak tego chłopca znajdą „z otwartą piersią”. Zbigniew Herbert zaskakuje nas reinterpretacją tego mitu. Do tej pory bogini Nike była symbolem zwycięstwa, w tym wierszu pojawia się jako zwiastun nieszczęścia. Nastąpiło tutaj odwrócenie obowiązującego schematu myślenia i funkcjonującej w mentalności ludzkiej tradycji. Celem takiego zabiegu było nadanie bogini Nike uniwersalnej wymowy, bogini może pojawić się wszędzie, bez względu na miejsce i czas.

W innym wierszu Leopold Staff przypomina zwycięską „Nike z Samotraki”. Nike była grecką boginią zwycięstwa, Samotrake natomiast to niewielka wyspa na Morzu Egejskim. Tytułowe określenie oznacza marmurową rzeźbę wykonaną w II wieku p.n.e., ufundowaną przez mieszkańców wyspy Rodos, odnalezioną w 1863 właśnie na Samotrace. Obecnie posąg znajduje się w paryskim muzeum w Luwrze. Rzeźba nie posiada rąk, głowy i stopy. Wiersz składa się z dwóch zwrotek czterowersowych. Poeta, mając przed oczami wspomniany posąg, zwraca się do Nike bezpośrednio. Nazywa ją boginią triumfu, akcentuje jej niedościgłą umiejętność lotu, przypomina, że jest zwiastunem zwycięstwa i sławy. Nieoczekiwanie jednak zwraca także uwagę na jej kobiecość. Użyty w ostatnim wersie frazeologizm „stracić dla kogoś głowę" oznacza m.in. przestać się logicznie zachowywać, na przykład z powodu miłości. W przypadku okaleczonego posągu zwrot ten można także odczytać dosłownie. Dla kogo zatem bogini straciła głowę? Poeta nie daje na to pytanie odpowiedzi, pozostawiając interpretację czytelnikom.

Z reinterpretacją mitu na temat pojedynku Apolla z Marsjaszem spotykam się w kolejnym wierszu Herberta pt. „Apollo i Marsjasz”. Utwór nawiązuje do mitu greckiego, w którym Marsjasz sylen czyli półczłowick-półkozioł, przechwalał się, że gra na aulosie (rodzaj podwójnego fletu) piękniej niż Apollo na lirze. Rozgniewany bóg wyzwał Marsjasza na artystyczny pojedynek, sędziami ustanawiając Muzy. Zawodnicy zgodzili się, że zwycięzca będzie mógł ustalić dowolną karę dla pokonanego. Muzy nie potrafiły rozstrzygnąć rywalizacji, obaj muzycy grali równie pięknie. Apollo użył podstępu i rzucił Marsjaszowi kolejne wyzwanie, proponując, by każdy z nich obrócił instrument, a następnie zaśpiewał pieśń z akompaniamentem swojej muzyki. Tego flecista uczynić nie może i Muzy zmuszone były przyznać zwycięstwo Apollinowi. Zaspokoiwszy swą próżność, Apollo nakazał Marsjasza przywiązać do drzewa i obedrzeć ze skóry. W tym momencie zaczyna się wiersz Herberta. Jest wieczór. Marsjasz, okropnie okaleczony, ale żywy jeszcze, wyje z bólu. Zmęczony rywalizacją Apollo z obrzydzeniem czyści swój instrument, w końcu odchodzi. Nagle pod nogi upada mu skamieniały słowik, a drzewo, do którego był przywiązany Marsjasz, posiwiało. Poeta, jak już wcześniej wspomniałem to wybitny znawca kultury śródziemnomorskiej, który dostrzega, że w micie tkwi ziarno znacznie istotniejszego konfliktu niż tylko pojedynek muzyków. Już choćby instrumenty obu rywali zmuszają do zastanowienia – lira to instrument arystokratyczny, godny Parnasu i Olimpu, aulosem natomiast posługiwali się pasterze i chłopi. Muzyczny pojedynek Apolla i Marsjasza to zatem starcie dwóch koncepcji sztuki: jednej klasycznej, wzniosłej, wycyzelowanej zgodnie z prawidłami, harmonijnej i konwencjonalnej, drugiej emocjonalnej, ekspresywnej, wyrosłej z życia, pierwotnej. Trudno tu wskazać zwycięzcę, o czym świadczy pierwszy werdykt Muz. Wieczorna scena opisana w wierszu upoważnia jednak do wniosku, że w rzeczywistości nie dość, że żaden z nich nie zasłużył na zwycięstwo, to jeszcze obaj przegrali, obaj zasłużyli na karę. Sympatia autora na pewno nie sytuuje się po stronie Apolla. Ukryta sugestia, że to właśnie lira służyła do obdzierania ze skóry Apollo czyści ją niczym nóż w rzeźni oznacza negatywną ocenę dokonań boga „o nerwach z tworzyw sztucznych". Krzyk prawdy konającego sylena ma niewątpliwie silniejszą moc oddziaływania niż kunsztowne pienia dostojnego estety. Wobec tego krzyku Apollo jest bezradny, reaguje wyniosłą drwiną, zastanawia się, „czy z wycia Marsjasza nie powstanie z czasem nowa gałąź sztuki powiedzmy – konkretnej". Z drugiej jednak strony trudno uznać, by wyjący i obnażony do trzewiów Marsjasz, nawet najtragiczniej, najnaturalniej i najbardziej niesłusznie cierpiący, mógł w tym wierszu stanowić wzór estetyczny. Drzewo „posiwiało”, a „słowik skamieniał” przecież nie z zachwytu nad jego krzykiem. Szczególnie los słowika wydaje się ważny dla zrozumienia wiersza, gdyż przypomina los bezradnej Niobe, i podkreśla bezsens sporu obu zarozumiałych artystów wynoszących swoją koncepcję nad koncepcję rywala, skorych bardziej do wymierzenia kary przegranemu niż do przyznania nagrody zwycięzcy. I Apollo, i Marsjasz (spójnik „i" łączy ich także w tytule) uzurpowali sobie prawo do słuszności w sztuce, a ostateczną konsekwencją tych uzurpacji jest cicha, bezradna śmierć słowika.

Najpopularniejszy mit o Dedalu i Ikarze doczekał się kilku reinterpretacji. Najbardziej znana wyszła spod pióra Ernesta Brylla i rozpoczyna się od słów „Wciąż o Ikarach głoszą”. Poetę zadziwia fakt, iż ludzie nie pamiętają o ludziach sukcesu takich jak Dedal, lecz wciąż przypominają chwile klęski, taką jaka dotknęła Ikara. Poeta wygłasza myśl, która nabiera charakteru aforyzmu: „jeśli poznawszy miękkość wosku umiemy dopadać wybranych brzegów – mijają nas pieśni”.

Reinterpretacja pozwoliła poecie podzielić się refleksjami filozoficznymi oraz zauważyć zaskakujące wszystkich zjawisko: Jak to się dzieje, że wszyscy pamiętają o naszych porażkach, a mało kto pamięta o sukcesach. Reinterpretacje mitu nie sławią zwycięzcy, wynalazcy tylko młodego „buntownika”, który swoje przedsięwzięcie zakończył „ikarowym lotem”.

Motyw Ikara podejmuje Jarosław Iwaszkiewicz w opowiadaniu pt. „Ikar” Pisarz ten nawiązuje do obrazu Piotra Bruegla pt. „Upadek Ikara”. Dzieło flamanadzkicgo malarza przedstawia sytuację w chwilę po upadku, kiedy na morzu unosi się garstka piór z roztopionych skrzydeł i widać jedynie nogi tonącego chłopca. Postać ginącego Ikara na obrazie znajduje się w tle, w prawym dolnym rogu, w jego centrum mistrz namalował postaci ludzi zajętych swoją pracą. Oracz, pasterz, rybak czy kupcy zajęci swymi sprawami nie zauważyli nawet zaistniałej przed chwilą tragedii. Opis renesansowego obrazu został następnie zestawiony ze zdarzeniem, którego świadkiem był narrator opowiadania w okupowanej Warszawie. Pewnego czerwcowego wieczoru czekał on na tramwaj na rogu ulicy Trębackiej i krakowskiego Przedmieścia. Miasto tętniło życiem. Wśród tłumu narrator zauważył stojącego na wysepce i zaczytanego kilkunastoletniego chłopca. Nazwany przez niego w myślach Michasiem, tak pochłonięty był lekturą, że nie dostrzegał ani potrąceń przechodniów, ani jadących pojazdów. Zafascynowany książką wszedł na jezdnię, prosto pod nadjeżdżającą karetkę gestapo. Z samochodu wysiadł Niemiec i wylegitymował chłopca. Michaś przepraszał za swoje zachowanie i próbował się tłumaczyć, co jednak nie przyniosło żadnego rezultatu. Został wciągnięty do auta, które pojechało w kierunku Alei Szucha. Tam właśnie znajdowało się więzienie, z którego zazwyczaj nikt już nie powracał do domu. Obserwujący całe to zdarzenie narrator rozejrzał się wokół, lecz nikt oprócz niego nie zauważył tragedii chłopca. Wszyscy zajęci byli swoimi sprawami, pochłonięci pracą i własnym życiem, nie dostrzegli „zatonięcia" Ikara. Ten brak jakiejkolwiek uwagi i obojętna reakcja na cudze nieszczęście stanowią motyw łączący obraz Breugla, opisywany na początku opowiadania Iwaszkiewicza, z wątkiem przypadkowo ujrzanego chłopca Michasia. Obie te sytuacje, zarówno malarska jak i epicka, odwołują się do mitu o synu Dedala. Jednak i malarz, i pisarz skupili się nie na samym fakcie zagłady bohatera, lecz na reakcji otaczającego go świata. Przesłanie okazuje się gorzkie i okrutne: cierpienie i krzywda nie są dostrzegane przez zajętych sobą ludzi.

Mit o Dedalu i Ikarze znalazł swoją reinterpretację w wierszu Zbigniewa Herberta „Dedal i Ikar”. Zgodnie z mitologią Minos, król wyspy Krety na Morzu Śródziemnym, zatrudnił Dedala, wybitnego rzeźbiarza, architekta i wynalazcę, do budowy Labiryntu, później jednak - po zakończeniu inwestycji - uwięził go. Dedal zdołał opuścić wyspę dzięki sztucznym skrzydłom z ptasich piór. W drugą parę skrzydeł wyposażył syna łkara. Przestrzegł go, by nie zbliżał się zbytnio do słońca, gdyż ciepło może roztopić wosk spajający pióra. Niebezpieczne było również nadmierne zbliżanie się do powierzchni wody, ponieważ wilgoć mogła uczynić skrzydła niezdatnymi do użytku, Ikar nie posłuchał rad ojca, wzbił się za wysoko. Słońce stopiło wosk, skrzydła się rozpadły, a śmiałek wpadł do wody i utonął. Dedal szczęśliwie doleciał na Sycylię. Wiersz Herberta ma formę dialogu Dedala i Ikara, po którym następują opis katastrofy i komentarz do wydarzeń. Rozmowa najprawdopodobniej toczy się już w powietrzu. Dedal przekonuje syna, że „skrzydła są tylko ozdobą" lub – jak kto woli – przenośnią, nie służą zatem do latania. Namawia go do zachowania rozsądku, gdyż powinnością człowieka jest twarde stąpanie po ziemi, całkiem pięknej zresztą, i – ewentualnie – spoglądanie w niebo, gdzie krążą liście, ptaki i gdzie rozbłyska tęcza, Ikar, podobnie jak ojciec zawieszony w przestworzach, patrzy na świat z tego samego punktu widzenia, ale jego uwagę przyciąga nie słońce, lecz ciemna ziemia. Nie ma w nim tego pogodnego optymizmu, który charakteryzuje Dedala. Chłopiec ma poczucie, że bije skrzydłami w próżnię, że jest marzycielem bez szansy na spełnienie marzeń, że za dużo spraw przykuwa go do ziemi. W takim ujęciu tragedia Ikara wygląda bardziej na samobójstwo niż nieszczęśliwy wypadek spowodowany ambicją, pychą czy młodzieńczą brawurą. W kończącym wiersz komentarzu poeta podpowiada dodatkowy argument za tym, że śmierć chłopca nie tyle wynikała z lekkomyślności, ile z niedojrzałości i braku doświadczenia w zmaganiach z materią życia. Aby „utrzymać ciało na wysokości wielu stóp", nie wystarczy bowiem sprytnie pomyślane narzędzie (skrzydła), trzeba jeszcze „ciężką krew" w sercach zastąpić powietrzem, trzeba całkowicie poświęcić się idei, a na dodatek wiedzieć – jakiej.

Poemat „Niobe” składa się z czterech części. Pierwsza „Eutyfron”, druga „Chacona”, trzecia „Nieborów”, czwarta „O radości, iskro bogów”. Mit o Niobe stał się inspiracją do stworzenia dzieła podobnego w budowie do dzieła muzycznego. Pierwsza część rozpoczyna się od uwertury, w której został nakreślony obraz tułaczki Niobe rozpaczającej po stracie czternaściorga dzieci. Kolejna część poematu przybiera formę antyfony, której towarzyszy dźwięk dzwonu. Bicie dzwonów najpełniej oddawało stan boleści zrozpaczonej matki. W części, która nosi tytuł „Mała fuga” inspiracją nie jest mit o Niobe lecz rzeźba przedstawiająca jej popiersie. Cechą wspólną łączącą losy Niobe i jej rzeźby jest tułaczka. Rzeźba ta przewędrowała pół Europy, została znaleziona nad brzegami Morza Azowskiego a w XXVIII wieku stała się własnością magnackiej rodziny Radziwiłłów. Od tamtej pory związana jest z barokowym pałacem Radziwiłłów w Nieborowie.

Konstanty Ildefons Gałczyński w przypadku reinterpretacji mitu o Niobe wykazał się dużą pomysłowością, gdyż jest pierwszym poetą, któremu motywy kultury śródziemnomorskiej takiej jak mit o Niobe i rzeźba tej bogini posłużyły do stworzenia dzieła poetyckiego przypominającego dzieło muzyczne. Mamy tutaj do czynienia z poszerzoną reinterpretacją tego mitu i głęboko osadzoną nie tylko w poezji, ale także w całej kulturze. Poemat Niobe zaskakuje również oryginalną budową i synkretyzmem gatunkowym, gdyż mamy do czynienia z wierszem pisanym tercyną, z wierszem sylabicznym, z wierszem nowoczesnym, z wierszem pisanym dystychami i z wierszem nieregularnym.
Jeśli chodzi o cel tej reinterpretacji to można go wyrazić w chęci spopularyzowania mitu i dzieła sztuki, jakim jest rzeźba Niobe. Na pewno utwór ten był sposobem na ukazanie dziejów kunsztu i mistrzostwa poetyckiego poety. Poza wyborem takiego tematu poeta udowadnia, że kultura polska jest pod silnym wpływem kultury śródziemnomorskiej.

Mit o Prometeuszu także znajduje swe odbicia w kolejnych epokach. Leopold Staff, przedstawiciel Młodej Polski, w swoim wierszu pt. "Prometeusz" przedstawił fragment greckiego mitu opowiadającego o losach człowieka, który poświęcił się dla ludzi ,a spotkała go kara. Pisarz w swoim utworze przedstawił scenę zwolnienia Prometeusza z kary, wyznaczonej mu przez samego Jowisza, za kradzież świętego ognia z Olimpu i przekazanie go ludziom. Gdy Herkules przybywa do Prometeusza przykutego do skały, któremu co noc orzeł wyjadał ciągle odrastającą wątrobę, ten nie chcąc by Herkules go uwolnił żartuje, iż "pasuje do Kaukazu" by pokazać, że nie boi się żadnej nawet najgorszej kary.
Zauważyłem, że w literaturze polskiej mity stały się inspiracją do tworzenia utworów lirycznych, tylko Jarosław Iwaszkiewicz tworzy opowiadanie, którego tematem jest tajemnicze zniknięcie Ikara, a Stefan Żeromski motyw bogini miłości Wenus z Milo wprowadza po to, aby nadać mu wymowę symboliczną. Pozostali twórcy mitologiczne postacie wprowadzają do poezji. Odrębną reinterpretacją jest „Iliada” i „Odyseja”, ponieważ mają one formę epopei. Są one przykładem pierwszych reinterpretacji, bo powstały 300 lat po wydarzeniach, na podstawie których powstał mit „Historia wojny trojańskiej”. Potwierdza to niemiecki naukowiec Heinrich Schielman, odkrywca Troi i rekonstruktor przebiegu bitwy z 1200 r. p.n.e. na Morzu Egejskim nad Zatoką Trojańską. Sądzę, że mitologia jeszcze długo będzie dostarczała pomysłów i inspiracji.

z: http://prace.sciaga.pl/24117.html

#3 kgr

kgr

    1

  • Members
  • Pip
  • 2 postów

Napisano 28 wrzesień 2004 - 20:40

Może cos z tego się przyda.

Mitologia Jana Parandowskiego

BOGOWIE:
1. Zeus władca bogów, nieba, ziemi, ludzi, światła, piorunów
2. Hera żona i siostra Zeusa, patronka małżeństwa i wierności małżeńskiej
3. Apollo syn, bóg słońca, światła, wyroczni, patron sztuk pięknych, muzyki, poezji, przewodnik muz
4. Afrodyta córka, bogini miłości i rozkoszy
5. Ares syn, bóg wojny
6. Hades brat, władca podziemnego świata umarłych
7. Demeter siostra, bogini urodzaju i płodów ziemi, rolnictwa
8. Hefajstos syn, bóg ognia, pracy, patron kowali, złotników
9. Hermes handel, bóg kupców, złodziei, żeglarzy, patron podróżnych, przewodnik dusz zmarłych
10. Nike bogini zwycięstwa
11. Posejdon brat, bóg morza, świata podwodnego, wysp, wybrzeży, przystani
12. Temida bogini sprawiedliwości
13. Tanatos bóg śmierci
14. Eros bóg miłości
15. Dionizos bóg wina i płodnych sił natury
16. Psyche dusza
związki frazeologiczne:
1. stajnia Augiasza miejsce wyjątkowo brudne J
2. koszula Dejaniry coś, co miało być dobre, a w rzeczywistości sprawia wielki ból
3. praca Syzyfowa praca żmudna i z góry skazana na niepowodzenie
4. męki Tantala wieczne męki (Tantal w nie do końca wyjaśniony sposób naraził się bogom, i od tej pory woda i owoce uciekały mu sprzed nosa - został skazany na wieczny głód i pragnienie)
5. strzała Amora miłość od pierwszego wejrzenia
6. puszka Pandory przyczyna wszystkich nieszczęść
7. róg obfitości źródło nie kończących bogactw
8. jabłko niezgody rzecz skłócająca ludzi
9. pięta Achillesa słabe miejsce, czuły punkt
Reinterpretacja mitów
nike
M. Pawlikowska-Jasnorzewska "Nike"
"Ty jesteś jak paryska Nike z Samotraki,
o miłości nieuciszona!
Choć zabita, lecz biegniesz z zapałem jednakim
wyciągając odcięte ramiona…"

Z. Herbert "Nike która się waha"
"Najpiękniejsza jest Nike w momencie
kiedy się waha
prawa ręka piękna jak rozkaz
opiera się o powietrze
ale skrzydła drżą (…)"
(widzi młodzieńca idącego na wojnę i zastanawia się, czy nie pocałować go w czoło, ale boi się, że gdy pozna on słodycz pieszczot, będzie uciekał w czasie bitwy - pozostaje w pozycji "której nauczyli ją rzeźbiarze" rozumiejąc, że ten chłopak musi zginąć)
wątki mitologiczne w sztukach plastycznych
Peter Bruegel, Upadek Ikara
Sandro Botticelli, Narodziny Wenus
Definicja mitu jako opowieści o:
teogonii - czyli opowieści o powstawaniu bogów
antropogenii - o powstawaniu człowieka
kosmogonii - o powstawaniu świata

mit - opowieść narracyjna organizująca i wyrażająca wierzenia danej społeczności
- ucieleśnienia wartości, odczuć. Te uczucia i poglądy ludzkie, które zawsze są ważne, chociaż w różnych interpretacjach. Narracyjne, krótkie opowieści o bogach, bohaterach, powstaniu świata. Obrazują także kondycję psychiczną człowieka i jego wartości. Początkowo przekazywane ustnie, przez co uzupełniane z pokolenia na pokolenie wytworzyły się różne wersje. Mity wprowadzają człowieka w sfery święte, zbliżenie się do bogów.
Toposy
Stałe i powtarzające się w kulturze obrazy i motywy
1. topos Arkadii miejsca wiecznego szczęścia
2. topos rozpaczy matki po stracie dzieci podstawą mit Niobe (Apollin i Artemida zamordowali jej 14 dzieci, bo uważała się lepsza od Latony, ich matki)
3. topos przechodzenia do krainy umarłych
4. topos labiryntu przestrzeń pełna pułapek, wymagająca podejmowania decyzji, pokonania strachu
Mit o wojnie trojańskiej
Achilles - stał po stronie Grecji, ale się wkurzył i się wycofał, Troja zaczęła zwyciężać, zginął Patroklos, jego najbliższy przyjaciel, co wkurzyło go jeszcze bardziej, tak że wrócił, zabił Hektora i zbezcześcił jego zwłoki. Priam, ojciec Hektora, wybłagał oddanie mu zwłok
Hektor - syn Priama, wzór rycerza starożytnego, staje do walki w obronie ojczyzny chociaż wie, że nie ma szans
Andromacha - żona Hektora, w wojnie trojańskiej straciła całą rodzinę oprócz maleńkiego synka
Kasandra - córka Priama, ma zdolności przepowiadania przyszłości, pierwsza zobaczyła ciało pokonanego Hektora; synonim przepowiedni, strasznych wydarzeń, katastrof, które się spełnią, choć nikt nie chce w nie uwierzyć (uznali ją za szaloną)

Odyseusz - król Itaki, który wkurzył Posejdona (przez co wracał 10 lat z wojny trojańskiej, na której był drugie tyle, sprytny, mądry
Penelopa - żona Odyseusza, czekała na niego wiernie przez 20 lat
Troja w obliczu historii:
Troja (Illion) istniała naprawdę. Niemiec Heinrich Schliemann ustalił, że znajduje się (ta, o której mowa w Iliadzie) na IV poziomie - miasto to było wielokrotnie burzone i odbudowywane, poziomów jest 9 (chyba).
Wojna trojańska była podobno wojną handlową - Troja panowała nad całym handlem czarnomorskim, a Grecy mieli ochotę na monopol w Azji Mniejszej.
Homer i jego dzieła
Homer
Był aojdą (pieśniarzem), żył w VIII w. p.n.e., prawdopodobnie był ślepy, miejsce urodzenia nieznane, najprawdopodobniej jedna z wysp jońskich, być może Chios, dla starożytnych najwyższy autorytet w literaturze

wyznaczniki gatunkowe eposu
Inwokacja - rozbudowana apostrofa (zwrot do) umieszczona we wstępie utworu, skierowana do bóstwa, z prośbą o pomoc w tworzeniu dzieła. W Iliadzie autor zwraca się do Muzy, bogini, która podaje pieśń śpiewakom
Równoległość dwóch płaszczyzn - świata bogów i świata ludzi. W Iliadzie fabuła przebiega równolegle w świecie bogów (którzy mieszają się do wojny) i w świecie ludzi i ludzkich uczuć
Narrator - ujawnia swoje uczucia tylko w inwokacji, potem jest obiektywny, wszechstronny i zdystansowany wobec wydarzeń
Styl wysoki - podniosły, patetyczny, dostosowany do wagi opisywanych wypadków
Szczegółowy i realistyczny opis przedmiotów i sytuacji (realizm szczegółu) - dobrym przykładem jest opis tarczy Achillesa (włącznie ze sposobem wykonania i wiernym odtworzeniem 10 scen na niej widniejących)
Opisy scen batalistycznych - np. pojedynek Achillesa i Hektora, obraz oblężenia grodu, zasadzki i bitwy
Porównanie homeryckie - porównanie, którego drugi człon jest tak rozbudowany, że stanowi odrębną, epizodyczną scenkę, np. porównanie Achillesa i Hektora do orła i gołębicy
Epizodyczność akcji - epizod to odstępstwo od toku głównej akcji, opisanie wydarzenia mniej istotnego, pobocznego, nie związanego bezpośrednio z fabułą, np. opis tarczy Achillesa
Akcja - w przełomowym momencie historycznym
Księgi - części eposu, ich liczba jest podzielna przez 6
Epitety stałe - zwane też zdobniczymi, służyły pokazaniu kunszty stylistycznego, umiejętności niezwyczajnego, bogatego i plastycznego wysłowienia, np. Achilles prędkonogi, Apollo srebnołuki lub zdalekocelny, Zeus gromowładny, Hera wolooka.
Dramat grecki
korzenie

Teatr grecki wywodzi się z obrzędów ku czci Dionizosa, jego początki sięgają VI w. p.n.e.; Dionizyje Wielkie (Miejskie) dały początek tragedii, Dionizyje Małe (Wiejskie) - komedii. V w. p.n.e. to złoty wiek teatru greckiego, tworzyli wówczas: Ajschylos (Oresteja), Sofokles (Antygona, Król Edyp), Eurypides (Medea, Elektra), Arystofanes (komedie Ptaki i Żaby)

Antygona jako tragedia antyczna
Tragedia antyczna składała się z zupełnie innych części, a były to:
prologos - aktor wygłaszał zapowiedź tragedii
parodos - wejście chóru na scenę i odśpiewanie pieśni
epeisodion - część akcji
stasimon - komentarz chóru
epeisodion - kolejne wydarzenia
stasimon - kolejny komentarz
kommos - scena lamentu
exodos - końcowa pieśń i wyjście chóru

Poza tym obowiązywały reguły:
zasada trzech jedności (czasu, miejsca, akcji)
istotą tragedii był konflikt tragiczny
ilość osób występujących na scenie nie przewyższała trzech
aktorami byli tylko mężczyźni
aktorzy grali w maskach i butach na koturnie

tragizm - sytuacja, w której bohater musi dokonać wyboru pomiędzy dwoma równorzędnymi racjami; każda decyzja, jaką podejmie, będzie miała negatywne skutki
konflikt tragiczny - istota tragedii, istnienie dwóch równorzędnych racji, pomiędzy którymi nie sposób dokonać wyboru

katharsis - dosł. "oczyszczenie". Funkcję oczyszczającą przypisywał tragedii Arystoteles. Katharsis to wstrząs uczuciowy, oczyszczenie duszy widza z win, wyzwolenie. Polega na tym, że widz przeżywa "litość i trwogę", patrząc na akcję tragedii. Litość wzbudzana jest przez nieszczęście człowieka niewinnego, natomiast trwogę - nieszczęście człowieka, który jest do nas podobny.

decorum - poważny temat (tu: tragedia) wymaga poważnej formy (wysokiego stylu, wysoko urodzonych postaci, odpowiednio ważnych wydarzeń)

Źródło
Antygona oparta jest na micie Labdakidów, a dokładniej na micie tebańskim.
W skrócie: Antygona jest córką Edypa, siostrą Polinejksa i Etoklesa oraz Ismeny, narzeczoną Hajmona, syna Kreona, władcy Teb i Eurydike. Jej bracia pomordowali się w walce o Teby. Kreon każe pochować Etoklesa, a zakazuje chować Polinejksa (niby, że zdradził, bo poprosił państwo Argos na pomoc w przejęciu władzy po ustalonym roku panowania Etoklesa, który nie dotrzymał obietnicy). Antygona jednak dokonuje pochówku brata i zostaje skazana na powolną śmierć w lochu. Finisz: samobójstwa Antygony, Hajmona i Eurydike.

Liryka starożytna
Safona
Pierwsza poetka, patronka twórczości kobiecej. Z pochodzenia arystokratka, żyła na wyspie Lesbos J, zgromadziła wokół siebie krąg dziewcząt (thisasaos - wyznawczynie Afrodyty), które kształciła do czasu ich wyjścia za mąż.

strofa saficka - zwrotka zbudowana z 4 wersów, trzech 11-zgłoskowych i ostatniego, 5-zgłoskowego

M. Pawlikowska-Jasnorzewska nawiązywała do Safony - cykl "Róże dla Safony"
"Jak śmiałaś pisać o różach,
Gdy historia płonęła jak bór w letnim skwarze?" (z II) lub
"Safo śniada, Safo długooka (…)
Natchniona!
Więc się i doczekałaś zasłużonej wzgardy
Niejakiego - Faona." (z V)
(Faon - rzekomy żeglarz w którym kochała się nieszczęśliwie Safona)

Tyrteusz
Symbol poety bojownika, patrioty głoszącego, że zaszczytnie jest się bić i umierać za ojczyznę.

motywy tyrtejskie - motywy walki za ojczyznę, patriotyzmu.

Horacy
Najsławniejszy poeta Rzymu, żył w I w. p.n.e. (złotym wieku poezji rzymskiej, razem z Wergiliuszem i Owidiuszem)

Z poezji Horacego emanuje filozofia ładu i harmonii, złotego środka, którego poszukuje on pomiędzy różnymi systemami filozoficznymi. Głosi epikurejskie hasło carpe diem (dosł. chwytaj dzień, żyj chwilą), ale także stoicką zasadę równowagi ducha, spokoju w obliczu nieszczęść. Świat Horacego to świat arkadyjski, wypełniony szczęściem i spokojem, poeta - to człowiek wyróżniony (motytw poety-ptaka: w połowie przywiązanego do ziemi, ale w połowie pogardzającego "ludnemi miasty"), jego poezja i sława zapewnią mu nieśmiertelność - topos exegi monumentum (stawiam sobie pomnik), non omnis moriar (nie wszystek umrę).
Horacy tworzy Pieśni, zwane Carminami - stąd gatunek carmen.

Filozofia antyku

Sokrates (470 - 399 r. p.n.e.)
Nie napisał ani jednego zdania, wszystko o nim wiemy od Platona (Dialogi)
Rozmawiał z ludźmi, początkowo zadając pytania, udając, że nic nie wie, po czym wskazywał błędy bądź sprzeczności w ich rozumowaniu. Miał przez to tyle samo zwolenników co i wrogów. Skazano go za deprawowanie młodzieży, mógłby ocaleć, gdyby zgodził się wyjechać z Aten, ale on wolał spokój własnego sumienia i wypił kielich trucizny.

Uważał, że on tylko pomaga "wydać na świat" prawdziwą wiedzę.
"wiem, że nic nie wiem"
mądrość daje szczęście

Platon (427 - 347 r. p.n.e.)
Uczeń Sokratesa, autor Obrony Sokratesa i Dialogów.
Zajmował się tym co wieczne i niezmienne w przyrodzie jak i tym co wieczne i niezmienne gdy chodzi o moralność ludzką (w odróżnieniu od Sokratesa, który nie zajmował się przyrodą). Usiłował pochwycić "rzeczywistość", która jest wieczna i niezmienna. Wprowadził pojęcie "idei" i "cieni idei", czyli rozróżnienie na rzeczy trwałe, pierwowzory zjawisk i rzeczy będących na ziemi (które są "ponad" lub "za" tym, co widzimy) i rzeczy, które powstały poprzez odbicie idei, a które są zmienne i nietrwałe.

Uznawał świat zjawisk za względny - tłumaczył to na podstawie jaskini (tzw. jaskinia platońska). Czyli: jest jaskinia, w niej związani ludzie nie mogący się obrócić siedzą tyłem do wejścia, za lecami mają ogień, widzą na ścianie tylko cienie (które są względne w zależności od położenia tego co je rzuca), nie widzą prawdziwego świata. Cienie idei to świat zjawisk względnych, idee stanowią wartość stałą i bezwzględną.

trójjednia - mądrość, piękno, dobro (najwyższe idee)

Arystoteles
Odrzucił platoński podział na idee i ich cienie. Istotą świata jest połączenie materii i formy, żadna z nich nie może istnieć samodzielnie. Materia jest wieczna i nieniszczalna, ale forma nadaje jej istnienie, cel, ideę.

Państwo ma się składać z indywidualności, ma to zapewnić rozwój. Głosił on ideę państwa-środka, czyli interesów klasy średniej. Uporządkował b. dużo dziedzin nauki (od fizyki, zoologi, medycyny do etyki i poezji).

Napisał Sztukę poetycką, dzieło o zasadach tworzenia literatury. Poezja jest mimetyczna, gatunki różnią się od siebie sposobami naśladowania, najlepsza jest tragedia.

złoty środek - szczęście daje umiar, człowiek popadający w skrajnośći nie zazna szczęścia

Marek Aureliusz
Cesarz rzymski, nie lubił rządzić.

stoicyzm - nurt materialistyczny zakładający, że człowiek by osiągnąć szczęście, musi zachować trzeźwość umysłu, równowagę duchową, powagę i spokój. Człowiek powinien kierować się rozumem, żyć zgodnie z naturą, odciąć się od nieszczęść go dotyczących.
Biblia
Informacje wstępne
biblia - (gr. biblios - zwój papirusowy, księga) jest sacrum, czyli księgą świętą dla chrześcijan i wysnawców judaizmu (Stary Testament). Jest autorytetem religijnym - wyjaśnia stworzenie świata, opisuje też jego koniec w zgodzie z wiarą swoich wyznawców. Jest też wybitnym dziełem powstającym przez wieki, wobec którego także wyznawcy innych religii nie mogą być obojętni, gdyż zawiera ona ogólnoludzki kodeks moralny. Jest wielką opowieścią o człowieku, o jego archetypowych uczuciach, o złożoności ludzkiej natury. Jest źródłem tematów i motywów dla artystów. Jest dziełem literackim, czasem o niezwykłym artyźmie (Pieśń nad pieśniami), Jest zapisem historii, choć czasami np. do opisu stworzenia świata, używa metafor.

powstawanie - najstarsze teksty (Pięcioksiąg, niektóre psalmy) w XIII w. p.n.e., potem w VIII - VI w. p.n.e. księgi Izajasza, Jeremiasza, Ezechiela (proroctwa), V - IV w. p.n.e.: Księga Hioba, Ksiega Eklezjasty, Pieśń nad pieśniami, w I w. p.n.e. - Księga Mądrości, I w. n.e. - Nowt Testament.
części - Stary Testament (46 ksiąg, od powstania świata do narozin Chrystusa) składa się z Prawa (Tory), czyli Pięcioksięgu Mojżeszowego (Księga Rodzaju [Genesis], Ks. Wyjścia [Exodus], Ks. Kapłańska, Ks. Liczb, Ks. Powtórzonego Prawa), Proroków (część od śmierci Mojżesza, do upadku królestw izraelskiego i judzkiego) i Pisma (część złożona z utworów poetyckich, dzieł filozoficznych i ksiąg historycznych. Nowy Testament (27 ksiąg od narodzin Chrystusa po Apokalipsę) składa się z ksiąg dydaktycznych (listy), ks. historycznych (Ewangelie i Dzieje Apostolskie) i ks. prorockiej (Apokalipsa św. Jana).

przekłady - Septuaginta (przekład "siedemdziesięciu", na grecki, III - II w. p.n.e.), Wulgata (św. Hieronim na łacinę w IV w. n.e., Biblia królowej Zofii (polski, XV w.), Biblia Leopolity (polski), Biblia Jakuba Wujla (polski, 1599 r.), Biblia Tysiąclecia (polski, 1965 r.), Biblia gdańska (Marcin Luter, z greki na niemiecki, 1534 r.), Biblia brzeska (kalwińska), Biblia nieświeska (ariańsko-socyniańska). Częściowo Biblię przetłumaczyli m. in. J. Kochanowski (psalmy), M. Sęp Szarzyński, Cz. Miłosz (psalmy, Ks. Hioba, Pieśń nad pieśniami, Ks. Eklejzasty, Apolalipsa św. Jana).

Znaczenie filozoficzne
Biblia obejmuje przyczyny powstania świata, reguły, którymi ma się kierować, a także jego przysłość. Zawiera kodeks moralny, przykłady postępowania, porządkuje sprawy życia i śmierci, definiuje człowieka.

Miłość człowieka
Przypowieść o miłosiernym Samarytaninie - prezentuje wzór prawdziwej miłości bliźniego. Samarytanin, kt®óry w przypowieśco jako jedyny pomógł rannemu człowiekowi, pielęgnował go, podzielił się swym majątkiem, jest symbolem miłosierdzia i współczucia człowieka dla człowieka. Samarytanin dziś wciąż oznacza człowieka litościwego i miłosiernego.

13 List św. Pawła do Rzymian - obowiązek miłości wobec bliźniego, system zakazów i nakazów, który prowadzi do zbawienia, przesłanie moralne

List do ludożreców (T. Różewicz) - nawiązuje do obowiązku miłości bliźniego, ale w odróżnieniu od tekstów biblijnych, celem nie jest zbawienie, ale powrót do pozytywnych wartości, przez co życie ma stać się lepsze i łatwiejsze.

list - przekazuje pouczenia, jest dydaktyczny, odbiorca jest najczęściej zbiorowy, nadawca występuje z pozycji więcej wiedzącego.

przypowieść - inaczej parabola, jest to utwór narracyjny należący do literatury moralistycznej. Fabuła jest silnie uschematyzowana i służy przedstawieniu pewnych prawd moralnych i filozoficznych. Oprócz znaczenia dosłownego, przypowieść ma znaczenie ukryte, alegoryczne lub symboliczne.

stylizacja biblijna - stylizacja na język i formę Biblii

Wątki biblijne
Samson - legendarny siłacz (ślubował Bogu, że nie zetnie włosów i został obdarzony nadluckę mocą), pozbawiony swej siły przez Dalilę, która przekupiona obcięła mu włosy podczas snu. Samson został pojmany i miał być sądzony, lecz do czasu procesu włosy mu odrosły i zburzył cały pałac zabijając siebie i innych ludzi.

Hiob - sprawiedliwy i bogobojny wyznawca Boga, który został poddany próbie wiary. Bóg zesłał na niego wszelkie nieszczęścia: trąd, trzęsienie ziemi, śmierć rodziny. Hiob rozpaczał, lecz nie zaparł się Boga, a Ten wynagrodził mu później straty.

potop - ludzie tak się rozbestwili, że Bóg postanowił zniszczyć ludzkość, ocalił tylko Noego i jego synów, którym nakazał zbudować arkę, na której schronić się miały zwierzęta (po parze z kazdego gatunku). Gdy deszcz się skończył, Noe wysłał kruka by odszukał ląd, gdy nie wrócił wysłał gołębicę, która powróciła z gałązką oliwną (znakiem przymierza między Bogiem a ludźmi)
grzech pierworodny - Adam i Ewa mieli cały raj dla siebie, oprócz jednego drzewa poznania dobra i zła. Wąż skusił Ewę, Ewa skusiła Adama i raj się skończył. (odtąd jabłko symbolem niezgody)
syn marnotrawny - opowieść o złym synu, który odszedł i stracił wszystko, po czym skruszony powrócił, a ojciec go przyjął. Drugiemu synowi, który zadowolony nie był, ojciec tłumaczyl, że kocha go nadal tak samo, lecz cieszy się także z odzyskanego syna (czyli wszyscy ludzie wierni Bogu są mu bliscy, ale ci co odeszli i powrócili, także mogą liczyć na miłość)

apokalipsa - opis czasów ostatecznych, odsłania obraz końca świata. Jest trudna do zrozumienia, zawiera wiele symboli, m. in. cztery (symbol świata ziemskiego - 4 strony, 4 żywioły), siedem (liczba mistyczna), biel - zwycięstwo, ogień - wojna, czerwień - głód, nędza, blady - śmierć, Baranek - Chrystus, Smok - szatan, zło, Jeźdźcy (niosą wojnę, zabór, głód, śmierć), pieczęć - wyroki Boże, księga - plany Boga, łuk - zwycięstwo, zabór, miecz - wojna, zniszczenie, lew - zwycięstwo, wół - wojna, orzeł - głód, zwierzę z twarzą człowieka - śmierć.

inspiracje plastyczne
Peter Bruegel, Wieża Babel
Michał Anioł, Dawid (rzeźba)
Rembrandt van Rijn, Ofiara Abrachama, Syn Marnotrawny, Mojzesz
Hieronimus Bosch, Przypowieść o synu marnotrawnym
Hans Memling, Sąd Ostateczny


Może cos z tego sie przyda...

#4 kgr

kgr

    1

  • Members
  • Pip
  • 2 postów

Napisano 28 wrzesień 2004 - 20:41

może z tego:

Mit antyczny w literaturze współczesnej przyjmuje głównie postać reinterpretacji - polega to na odebraniu mitowi jego pierwotnego znaczenia i nadania mu formy metafory lub symbolu przekazującego nowe znaczenie (ten sam motyw zaczerpnięty z mitu, opracowany wielokrotnie przez wieki w każdej epoce nabiera nowych znaczeń i służy do wyrażenia innej problematyki, innej wizji świata)jest to możliwe, że problematyka mitu jest uniwersalna - dają się w nią wpisać wszelkie odmiany losu ludzkiego, wszelkie odcienie uczuć, pragnień, wierzeń. Mówią o miłości, przeznaczeniu, nienawiści, zemście, obowiązku, posłuszeństwie.

Motyw Nike.

Występuje w najdawniejszych przekazach teogonicznych (mitach o Bogach). Jako córka Zeusa, bohaterska bogini zwycięstwa ze skrzydłami u ramion, bardzo często w starożytności zdobiła pomniki zwycięzców. Stopniowo na wyobrażenie mitologicznej bogini zwycięstwa zaczęło nakładać się nowe wyobrażenie bardziej przemawiające do ludzi czasów nowożytnych. Związane jest to ze słynną rzeźbą hellenistyczną z II w. p. n. e. - Nike z Samotraki (Luwr). Do naszych czasów rzeźba ta dotrwała okaleczona, zniszczona przez czas - nie ma głowy, rąk ale ma skrzydła. To ona stała się źródłem inspiracji bardziej niż mitologiczna bogini.

Literatura polska chętnie sięga do mitu o Nike co ma uzasadnienie w naszej dramatycznej historii, pomaga uzasadnić heroizm, tragizm. Bardzo popularny w literaturze.

"Ty jesteś jak paryska Nike z Samotraki

O miłości nieuciszona

Choć zabita, lecz biegniesz z zapałem jednakim

Wyciągając odcięte ramiona"

(Maria Pawlikowska-Jasnorzewska "Nike")

Wiersz ten znajduje się w tomiku "Pocałunki" z 1926 r., ma typową dla całego tomiku formę czterowiersza. Poetkę zainspirowała nie mityczna Nike, ale okaleczona, ekspresyjna rzeźba. Motyw Nike posłużył poetce do ukazania miłości. Rzecz oryginalna: u poetów wcześniejszych barokowych, renesansowych miłość była reprezentowana przez Wenus, amorka - Kupidyna. Maria Pawlikowska-Jasnorzewska patrząc z dystansem na sprawy uczuć osiąga nowy efekt porównując miłość do kalekiej rzeźby. Miłość jest jak okaleczona rzeźba. Wiersz ukazuje tragizm zranionej miłości. Motyw Nike staje się pretekstem do refleksyjnego liryku o miłości. Zarazem następuje odwrócenie topos (wzorzec) - bogini zwycięstwa jest w tym wierszu boginią osobistej klęski, a nie boginią zwycięstwa. Można powiedzieć, że kobiecie współczesnej wydaje się być bardziej właściwą patronką miłości - Nike z Samotraki niż zbanalizowana przez literaturę Wenus.

Motyw Nike pojawia się bardzo często w poezji współczesnej mówiącej o wojnie. Z tematyką wojenną, cierpieniem, heroizmem bohatera związane są wiersze:

1) "Nike" - Jan Lechoń tom "Arias Kurante"

2) "Nike, która się waha" - Zbigniew Herbert

3) "Nike" - Antoni Słonimski

4) "Nike z Samotraki" - Leopold Staff

"Nike"

Nike Grunwaldu, rosła krakowska dziewczyna

Wyszła nocą na pole pod sklepione chmury

Za zbroję szmelcowaną, modre chabry wpina

I podniósłszy przyłbicę wzniosła się do góry



A za nią lekką stopą wznosząc się od ziemi

Płynie Nike spod Wiednia skrzydły husarskiemi

Słuckie pasy jak wstęgi wkoło niej się plotą

A ona dmie przeciągle w długą surmę złotą


I kiedy przelatują nad laurów szpalery

Nagle szum w wawrzynowej podniósł się gęstwinie

Srebrny orzeł wypłynął i wysoko płynie

Na wzniesionym ramieniu Nike z Samotraki



W świetle księżycowym to świecą to giną

Aż wreszcie nad Italią swe skrzydła rozwiały

I teraz sypią kwiaty we wszystkich pól chwały

Na groby i na Nike spod Monte Cassino

Jan Lechoń posłużył się motywem Nike aby oddać hołd żołnierzom poległym pod Monte Casino. Pojawiają się tu trzy Nike symbolizujące wielkość polskiego oręża: Nike Grunwaldu, pokazana jako krakowska dziewczyna, Nike spod Wiednia ze skrzydłami husarskimi, Nike spod Samosierry na, której wzniesionym ramieniu płynie srebrny orzeł. Te trzy boginie pokazujące bohaterstwo Polaków w przeszłości spotykają się po to aby oddać hołd Nike bohaterów ostatniej wojny, nad talią.

Inaczej pokazany jest motyw ten w wierszu A. Słonimskiego "Nike" z tomu "Wiersze londyńskie". Zestawia dwa na zasadzie dysonansu wyobrażenia Nike: mitologiczne - pełna chwały bogini zwycięstwa i Nike okaleczonej, rzeźby. Poeta odrzuca Nike mitologiczną, gdyż Nike jest dla niego nie tylko symbolem zwycięstwa, ale też i symbolem okrucieństwa wojny.

"Nie ty mojemu sercu jesteś bliska

We krwi brocząca przez pobojowiska

Nike zwycięskich plemion."


Słonimski uważa, że bliższa naszym doświadczeniom jest Nike z Samotraki, której głowę zwalono z ramion, pisze, że tylko Nike z Samotraki może prowadzić naród potwornie doświadczony przez historię do bohaterskich zrywów.

"Za tobą Nike spod Samotraki

Wiatrem ogromnym porwani

Płyniemy oślepłe ptaki."


Zbigniew Herbert "Nike, która się waha" - inaczej jeszcze motywy antyczne interpretuje Herbert, który nawiązuje do tradycji klasycznych często odwołuje się do nich, polemizuje. Wiersz ten mówi również o wojnie.

"Najpiękniejsza jest Nike w momencie

kiedy się waha

prawa ręka piękna jak rozkaz

opiera się o powietrze

ale skrzydła drżą


Widzi bowiem

samotnego młodzieńca

idzie długą koleiną

wojennego wozu

szarą drogą, w szarym krajobrazie

skał i rzadkich krzewów jałowca


Ów młodzieniec niedługo zginie

właśnie szala z jego losem

gwałtownie opada

ku ziemi

Nike ma ogromną ochotę

podejść

i pocałować go w czoło


Ale boi się

że on który nie zaznał

słodyczy pieszczot

poznawszy ją

mógłby uciekać jak inni

w czasie tej bitwy

Więc Nike waha się

i w końcu postanawia

pozostać w pozycji

której nauczyli ją rzeźbiarze

wstydząc się bardzo tej chwili wzruszeń



Rozumie dobrze

że jutro o świcie

muszą znaleźć tego chłopca

z otwartą piersią

zamkniętymi oczyma

i cierpkim obolem ojczyzny

pod drętwym językiem


Wiersz ukazał się w tomie "Struna światła" - 1956 r. Wiersz Herberta posiada dwóch bohaterów: jednym z nich jest Nike, która w przypływie ludzkiego uczucia pragnie zatrzymać młodzieńca, który zginie w bitwie. Ma ochotę podejść i pocałować go w czoło, ale boi się by nie uciekł - chłopiec, który zostanie znaleziony martwy.

W tym wierszu Nike jest postacią drugoplanową, wiersz mówi o tragizmie pokolenia Kolumbów skazanego na śmierć przez historię. Herbert w tym wierszu polemizuje z tradycją literacką, która mówiła o słodkiej śmierci dla Ojczyzny. Mówi, że ofiara płacona Ojczyźnie jest gorzka, cierpka - chłopca znajdą z cierpkim obolem Ojczyzny. Tytułowa Nike jest bardzo współczesna, daleka od mitologicznej Nike, jest bardzo ludzka, świadoma tragizmu wojny. Herbert zastanawia się czy jest to bogini zwycięstwa w kontekście II wojny światowej czy Nike klęski. Odchodzi od mitu, polemizuje, uwspółcześnia. Nike wie jak zachować się posągowo, postanawia pozostać w pozycji jakiej nauczyli ją rzeźbiarze, ale jest w niej także bardzo silne pragnienie, zwyczajne, ludzkie, podejść do chłopca, chce go uchronić, ma coś z matki, kochanki, ale musi odgrywać rolę narzuconą jej przez mit. Wiersz ten jest wielką parabolą. Mówiąc o absurdzie wszystkich wojen mit został przez Herberta zakwestionowany. Starożytna bogini, pewna swych racji, walcząc stała się Nike sceptyczną, niepewną swych racji, wahającą się - w tym wyraża się o wiele większy heroizm i tragizm współczesnych bohaterów prowadzonych przez Nike, która się waha.

"Nike z Samotraki"

W wietrznych fałdach twych wiotkich

szat słyszę muzykę

Lotu, którego nie prześcigną ptaki

Czarująca bogini triumfu, o Nike

Co od wieków zdyszana leci z Samotraki

Pośpiech potężnych skrzydeł twych powietrze chłoszcze

Niosąc zwycięstwo, sławę i liście laurowe

Nie pragnę ich. I temu jedynie zazdroszczę

Dla, których w porywie swym straciłaś głowę


Tom - "Martwa pogoda". Wiersze w tym tomie wyrastają z doświadczeń okupacyjnych poety. Wiersz ten jest świadectwem, że poeta nie chce być Tyrteuszem (piewca bohaterów) nawet w tych wierszach, o bolesnych doświadczeniach, pozostaje subtelnym lirykiem próbującym odkryć sens życia, mimo wojny, na przekór wojny. W wierszu tym zostały scalone dwa motywy Nike: motyw kulturowy = motyw rzeźby (potężne skrzydła, brak głowy) i motyw mitologiczny (bogini triumfu). Jednocześnie wprowadza inny bardziej współczesny obraz bogini, który wyraża określenie "czarująca bogini triumfu". To określenie sprowadza tę dumną boginię do postaci ludzkiej - kobiety, odnoszącej prywatne triumfy. Nadaje jej ludzkie cechy. Posługuje się kontrastem: zderzenie patosu początkowych wersów pierwszej zwrotki z czwartym wersem "Od wieków zdyszana lecisz z Samotraki". Ten potoczny zwrot frazeologiczny - zdyszana lecisz, sugeruje lot oraz codzienne zabieganie. Również żartobliwy moment zawiera druga zwrotka, w której także posłużył się kontrastem - w dwóch pierwszych wersach nawiązuje do rzeźby i bogini, oddaje patos bogini, a kontrastowym zaprzeczeniem jest dowcipna puenta - podmiot liryczny zazdrości temu dla którego bogini w porywie swym straciła głowę. Na początku strofy pierwszej i drugiej Nike jest boginią zwycięstwa i słynnym posągiem, a w drugiej części staje się uroczą kobietą i raczej boginią miłości.

Motyw Ikara.

Duży wpływ na interpretację i transpozycję tego mitu wywarł obraz flamandzkiego malarza Petera Breuegel'a pt. "Upadek Ikara", który przedstawia interpretację mitu bowiem tonący Ikar ukazany jest na drugim planie obrazu, zupełnie niewidoczny, na wodzie widać trochę piór i wystającą z wody stopę. Jedynie podpis - tytuł wyjaśnia, że malarz chciał pokazać tragedię Ikara. Natomiast na pierwszym planie obrazu przedstawieni są ludzie zajęci pracą nie zauważający toczącego się obok dramatu: kobieta pierze, chłop orze pole, pastuszek pasie owce, w zatoce stoją statki. Obraz Breuegel'a i zawarta w nim interpretacja mitu często jest wykorzystywana przez współczesnych twórców jako argument w toczących się polemikach.

Bohaterowie mitu: Ikar i Dedal stali się archetypami (wzorami) pewnych postaw: Ikar - symbol marzeń, tęsknot ludzkich, porywczości, lekkomyślności, młodzieńczego entuzjazmu; Dedal - symbol rozwagi, ostrożności, skuteczności. Do tego mitu nawiązują: Bryl, Grochowiak, Różewicz.

1) Ernest Bryl - "Wciąż o Ikarach głoszą"

2) Stanisław Grochowiak - "Ikar"

3) Tadeusz Różewicz - ?Prawa i obowiązki?

?Ikar? - wiersz dedykowany poecie starszego pokolenia. współtwórcy awangardy krakowskiej Julianowi Przybosiowi jako odpowiedź na atak na młodą poezję pokolenia współczesności "Oda do turpistów". Julian Przyboś nazwał młodych poetów turpistami (łac. turpis ?) - wyznawcami brzydoty, którzy opiewają rzeczy brzydkie, z?. Przyboś był bardzo brutalny i bezwzględny w tym ataku. Grochowiak w "Ikarze" odpowiada na zarzuty Przybosia.

"Ikar"

I pomyśleć: ile tu słów by znowu trzeba

By zapach szumiał w porcelanowych nozdrzach

By język - niegdyś wilgotny - przestał być rzeźbą z soli

Oczy - dwojgiem różowych świateł

Co zrobią?

Nie widzą!

Co nas bowiem przeklina? Przeklina znaczy: oddala

Bezradnych jak na lodowisku tańczące koszule

Ta prawda co jest ciemna, lecz ziarnista jak stal

Czy skrzydła

Z ptasich pęcherzy, rozpiętych na promykach

Oto Ikar wzlatuje. Kobieta nad balią zanurza ręce

Oto Ikar upada. Kobieta nad balią napręża kark

Oto Ikar wzlatuje. Kobieta czuje kręgosłup jak łunę

Oto Ikar upada. W kobiecie jest ból i spoczynek

Jaj śpiew jest ochrypły, twarz kobiety jak pole

Usiane chrustem gonitwy, ptasich tropów - za kosów

Tu zbliż się z pędzelkiem do jaskółczenia brwi

Tu - proszę spróbuj - ptaszka wieść na promieniu

Piękno? Podobno w napowietrznych pokojach

Ale jaka chmura udźwignie nam balię

Ależ - w imię piękna - wykląć rzeczy ciężkie

Stół do odpoczynku łokci - krzesło do straży przy chorych

Breuegel malował wołu - ten był w pierwszym planie

Wykląć Breuegel'a - bo w drugim dopiero Ikar jak mucha

Wzbijał się?

Spadał?

Omiatał nieboskłon

Cukrzaną chmurką na lekkim patyku

1963 "Agresty"



Wiersz Stanisława Grochowiaka mówi o istocie sztuki, prawie artysty do ukazywania w dziele rzeczy pięknych, posługiwania się rekwizytami poetyckimi mieszczącymi się w kanonach poetyckiego piękna. W wierszu tym toczy się spór o granice estetyczne, Grochowiak broniąc prawa poety do pokazywania rzeczy niepoetyckich, pozbawionych piękna, stanowiących część naszego życia: gdzie jest miejsce na ból, pracę. Twarz kobieca to nie tylko piękno ale i zmarszczki, starość - nie można tego pominąć. Sięga do mitu o Ikarze w sporze o kryteria, granice estetyczne, a ściślej do Breuegelowskiej interpretacji. Powołuje się na autorytet Breuegel'a, który Ikara - symbol wzniosłości, wzruszeń, marzeń, tęsknot umieścił na drugim planie, a na pierwszym malował wołu. Pyta się czy wykląć Breuegel'a, który na pierwszym planie ukazywał życie codzienne.

Ernest Bryll - "Wciąż o Ikarach głoszą". Wiersz ten jest dyskusją o postawach.


Wciąż o Ikarach głoszą - choć doleciał Dedal

jakby to nikła pierze skrzydłem uronione

chuda chłopięca noga zadarta do nieba

- znaczyła wszystko. Jakby na obronę

dano nam tyle męstwa, co je ćmy gromadą

skwiercząc u lampy objawiają...

Jeśli

poznawszy miękkość wosku umiemy dopadać

wybranych brzegów - mijają nas w pieśni

Tak jak mijają chłopa albo mu się dziwią

że nie patrzy w ikaty:

Breuegel co osiwiał

pojmując ludzi, oczy im odwracał

od podniebnych dramatów. Wiedział, że nie gapić

trzeba się nam w Ikary, nie upadkiem smucić

- choćby najwyższy...

A swoje ucapić

Czy Dedal, by ratować Ikara powrócił?"

Wiersz ten mówi o postawach życiowych: heroicznej, tragicznej, bohaterskiej, romantycznej i postawie praktycznej, życiowej, utylitarnej. Symbolem tych postaw świadomości ludzkiej stali się Dedal i Ikar. Podmiot liryczny, że ludziom bliższy stał się Ikar, mimo iż doleciał Dedal. Wie, że rozsądek, praktyczność, rozwaga nie są opiewane w pieśniach. Podmiotowi lirycznemu bliższa jest postawa Dedala - występuje w jej obronie. Poeta przywołuje obraz Breuegel'a, który odwracał oczy ludzi od podniebnych dramatów, wiedział że trzeba swoje ucapić. Kończy wiersz pytaniem czy Dedal by ratować Ikara powrócił.

"Prawa i obowiązki"


Dawniej kiedy nie wiem

dawniej myślałem że mam prawo obowiązek

krzyczeć na oracza

patrz patrz słuchaj pniu

Ikar spada

Ikar tonie syn marzenia

porzuć pług

porzuć ziemię

otwórz oczy

tam Ikar

Dawniej kiedy nie wiem

dawniej myślałem że mam prawo obowiązek

krzyczeć na oracza

patrz patrz słuchaj pniu

Ikar spada

Ikar tonie syn marzenia

porzuć pług

porzuć ziemię

otwórz oczy

tam Ikar

tonie

albo ten pastuch

tyłem odwrócony do dramatu

skrzydeł słońca lotu

upadku



mówiłem ślepcy



lecz teraz kiedy teraz nie wiem

wiem że oracz winien orać ziemię

pasterz pilnować trzody

przygoda Ikara nie jest ich przygodą

musi się tak skończyć

i nie ma w tym nic

wstrząsającego

że piękny statek płynie dalej

do portu przeznaczenia



W wierszu tym podmiot liryczny przedstawia zmianę swoich poglądów na temat postaw życiowych. Postawy życiowej, której symbolem stał się Ikar - bohater tragizmu. Dawniej podmiot liryczny uważał wszystkich ludzi, którzy przechodzili obojętnie wobec Ikarów za ślepców, którzy żyli swoim życiem. Krzyczał na nich, chciał im pokazać, że to co robią jest nieważne w obliczu tego co robi Ikar. Straszne było dla niego, że ludzie są tacy zwyczajni, normalni. A teraz zrozumiał, że jest w tym pewna normalność i prawidłowość - nie ma w tym nic wstrząsającego.

Reinterpretacja mitów jest parabolą ludzkich losów.


#5 Gesio18

Gesio18

    1

  • Members
  • Pip
  • 3 postów

Napisano 18 październik 2008 - 14:26

Witam potrzebuje pomocy , na taki oto teemat : Ślady mitologii w tytułach utworów na podstawie :
-Odprawa posłow greckich
-syzyfowe prace
-Nike ktora sie waha

#6 stroficzka

stroficzka

    1

  • Members
  • Pip
  • 8 postów

Napisano 19 październik 2008 - 08:18

chyba nawiazania mitologiczne w tych tytuloach sa dosc wyrazne? no moze oprocz pierwszego

#7 Gesio18

Gesio18

    1

  • Members
  • Pip
  • 3 postów

Napisano 07 styczeń 2009 - 17:50

Czesc , czy pomoze mi ktos z praca maturalną , dokładnie z paroma punktami za co z góry Dziekuje :
1.Wzorowanie sie na antycznych gatunkach literackich w utworach "Treny" J. Kochanowskiego i "Odprawa posłów greckich" J.Kochanowskiego
2. Odwołania do antycznych poglądów filozoficznych w utworach "Pieśń" IXJana Kochanowskiego , "Marek Aureliusz Mówi" Leopolda Staffa ,i "Malarze" Ignacego Krasickiego

#8 Gesio18

Gesio18

    1

  • Members
  • Pip
  • 3 postów

Napisano 07 styczeń 2009 - 21:06

A dokładnie to jest tak :
Ad.1
a.Kochanowski jan "Odprawa posłow greckich"- podobienstwa do greckiej tragedii
b.Kochanowski Jan " Treny"- wzorowanie sie na antycznym trenie
Ad.2
a.Kochanowski Jan " Piesń IX- echa epikureizmu i stoicyzmu
b.Staff Leopold " marek aureliusz mowi " - poetyka wykładania stoicyzmu
c. Krasicki Igacy " Malarze"- ślady sceptycyzmu czyli ostroznosci w ocenianiu ludzi



Similar Topics Collapse

  Temat Forum Autor Podsumowanie Ostatni post


Użytkownicy przeglądający ten temat: 0

0 użytkowników, 0 gości, 0 anonimowych


Inne serwisy: IFD